Zoeken in sites van Expertisenetwerk Bodem en Ondergrond

Bodemenergie

Een duurzame manier om gebouwen te koelen en te verwarmen

Op een bepaalde diepte heeft de ondergrond een vrij constante temperatuur. Dit merk je bijvoorbeeld in grotten, waar het constant ongeveer 10 tot 12 ºC is. Dit is koeler dan de gemiddelde zomertemperatuur en warmer dan de wintertemperatuur bovengronds. Dit verschijnsel vormt de basis voor bodemenergiesystemen, een duurzame techniek om gebouwen in de zomer te koelen en in de winter te verwarmen. Toepassing van bodemenergie kan het energieverbruik en de CO2-uitstoot voor verwarming en koeling van gebouwen met 80% verminderen.

Open en gesloten systemen

Het basisprincipe van bodemenergiesystemen is het rondpompen van (grond)water van de ondergrond naar een gebouw en vervolgens weer terug naar de ondergrond. Er zijn twee hoofdtypen bodemenergiesystemen:

  • Open systemen. Deze systemen pompen grondwater op en infiltreren die weer in de bodem infiltreren na onttrekking of afgifte van warmte uit het gebouw aan het grondwater.
  • Gesloten systemen. Deze systemen worden ook wel 'warmtepomp met bodemlussen' genoemd. Gesloten systemen pompen een vloeistof rond door een gesloten buizenstelsel dat in de ondergrond wordt aangelegd. Tijdens het transport van deze vloeistof door de ondergrond wisselt de vloeistof warmte en koude uit met de ondergrond.

Bij beide typen worden tot op een diepte van vele tientallen meters tot meer dan honderd meter in de ondergrond geplaatst.

In de SIKB-waaier Bodemenergie vindt u een toelichting op de technieken, de wet- en regelgeving en de stappen die nodig zijn ter voorbereiding op de realisatie van een bodemenergiesysteem. Papieren exemplaren van deze waaier kunt u kosteloos bestellen bij SIKB.

Historie en trends

Bodemenergiesystemen worden sinds eind jaren tachtig van de twintigste eeuw in Nederland geplaatst. Eind 2015 zijn er ruim 2.800 open bodemenergiesystemen in bedrijf. In 2012 waren dat er ruim 1.300. De groei van het aantal open bodemenergiesystemen zet dus gestaag door, ondanks de terugloop van bouwactiviteiten als gevolg van de economische situatie. 

Open bodemenergiesystemen worden het meest gebruikt voor bedrijfsgebouwen. Op relatief nieuwe (of vernieuwde) bedrijventerreinen, of bij concentraties van bedrijfsgebouwen, ontstaan dan ook dichte clusters van systemen. Gesloten bodemenergiesystemen worden in Nederland vooral toegepast in de kleinere utiliteitsbouw en individuele woningen.

In de periode 2008-2011 werden naar schatting jaarlijks 4.000 tot 5.000 nieuwe gesloten systemen geplaatst. Het totale aantal gesloten systemen is niet bekend, omdat hiervoor tot medio 2013 geen meldings- of vergunningplicht gold. Eind 2015 waren er ruim 1.150 gesloten systemen geregistreerd in de landelijke meldingsapplicatie.

De verwachting is dat de groei van het aantal systemen zich zal voortzetten, omdat de overheid steeds strengere eisen stelt aan de energiehuishouding van gebouwen. Daarnaast maakt technologische innovatie deze vorm van duurzame energie bereikbaar voor steeds meer gebruikers. De beleidsdoelen op het gebied van duurzame energie kunnen de groei nog verder versterken. Het huidige kabinet streeft naar een energiebesparing van 1,5% per jaar, in combinatie met een verhoging van het aandeel duurzame energie tot 14% in 2020 en een volledig duurzame energievoorziening in 2050.

Mogelijkheden voor de toekomst

In de zomer van 2007 is een onderzoek gepresenteerd naar het potentieel van warmte en koude in Nederland. Dit in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken uitgevoerde onderzoek concludeert dat een meer dan tienmaal zo groot potentieel aanwezig is dan we met het beleid ten tijde van het onderzoek aanboren. Er zijn dus heel veel mogelijkheden. Het onderzoek stelt dat bodemenergie één van de meest belovende technieken is om het potentieel van warmte en koude te benutten. Download het complete rapport.

Volgens de ‘Kamerbrief Warmtevisie’ van 2 april 2015 leverden open en gesloten bodemenergiesystemen in 2013 samen 3,2 PJ aan hernieuwbare warmte. Voor 2023 zet het kabinet in op groei van de levering van hernieuwbare warmte door bodemenergiesystemen tot 21 PJ.

Gerelateerde onderwerpen