Een duurzame manier om gebouwen te koelen en te verwarmen
Op een bepaalde diepte heeft de ondergrond een vrij constante temperatuur. Dit merk je bijvoorbeeld in grotten, waar het constant ongeveer 10 tot 12ºC is. Dit is koeler dan de gemiddelde zomertemperatuur en warmer dan de wintertemperatuur bovengronds. Dit verschijnsel vormt de basis voor warmte- en koude-opslag, een duurzame manier om gebouwen in de zomer te koelen en in de winter te verwarmen. Toepassing van warmte- en koude-opslag kan het energieverbruik en de CO2-uitstoot tot 80% verminderen.

Open en gesloten systemen
Het basisprincipe van warmte- en koude-opslag is altijd: water oppompen uit de ondergrond tot in een gebouw en vervolgens weer terugbrengen naar de ondergrond. Er bestaan zogenoemde open systemen, ‘bronnen’, die grondwater oppompen en weer in de bodem infiltreren via een buizenstelsel dat onderin openingen bevat, en gesloten systemen, ‘lussen’, die water rondpompen in een gesloten buizenstelsel. Binnen deze beide hoofdtypen bestaan verschillende technieken. Bij beide hoofdtypen gaan de systemen tientallen meters ondergronds om in de juiste temperatuurzone te komen.

Historie en trends
Warmte- en koude-opslag bestaat in Nederland sinds eind jaren tachtig van de twintigste eeuw. In 2006 waren meer dan 600 open systemen in bedrijf en een onbekend aantal gesloten systemen. De toename van het aantal systemen gaat steeds sneller en als dit zo doorgaat zijn er in 2020 ongeveer driemaal zoveel systemen in bedrijf als in 2006. Feitelijk verwacht men een nog sterkere groei, omdat de overheid steeds strengere eisen stelt aan de energiehuishouding van gebouwen. Daarnaast maakt technologische innovatie deze vorm van duurzame energie bereikbaar voor steeds meer gebruikers. Een hogere energieprijs en beleidsdoelen op het gebied van duurzame energie kunnen de groei nog verder versterken. Zo streeft het huidige kabinet naar een energiebesparing van 2% per jaar, met een verhoging van het aandeel duurzame energie tot 20% in 2020.

Niet overal is de bodem geschikt voor rendabele systemen van warmte- en koude-opslag. Het meest geschikt is een zandige bodemopbouw, waardoor de meeste systemen in Oost- en Zuid-Nederland zijn aangelegd. In het zuidwesten van Nederland, ongeveer vanaf Rotterdam, zijn relatief de minste systemen. Warmte- en koude-opslag wordt het meest gebruikt voor bedrijfsgebouwen. Op relatief nieuwe (of vernieuwde) bedrijventerreinen, of concentraties van bedrijfsgebouwen, ontstaan dan ook dichte clusters van systemen.

Mogelijkheden voor de toekomst
In de zomer van 2007 is een onderzoek gepresenteerd naar het potentieel van warmte en koude in Nederland. Dit in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken uitgevoerde onderzoek concludeert dat een meer dan tienmaal zo groot potentieel aanwezig is dan we met het beleid ten tijde van het onderzoek aanboren. Er zijn dus heel veel mogelijkheden. Eén van de meestbelovende onderdelen wordt gevormd door warmte- en koude opslag in de bodem. Download het complete rapport.